TR-ETS Nedir? Pilot Dönem (2026-2027) Tesisinize Ne Getiriyor?

Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR-ETS), 9 Temmuz 2025'te yürürlüğe giren İklim Kanunu (7552) ile kurulan, sera gazı emisyonlarını kademeli olarak fiyatlandıracak ulusal mekanizma. AB'deki ETS'nin Türkiye uyarlaması olarak düşünülebilir — ve Türkiye'nin CBAM karşısındaki en önemli politika aracı.

Pilot dönem: 2026-2027

TR-ETS pilot dönemi 2026-2027 yıllarını kapsıyor. Bu dönemde kapsam içindeki tesisler için asıl yükümlülük izleme, raporlama ve doğrulama — kısaca MRV. Tesisler emisyonlarını onaylı bir izleme planına göre takip edecek, yıllık emisyon raporu hazırlayacak ve bu raporu akredite doğrulayıcıya doğrulatacak. Pilot dönemde tahsisat teslim yükümlülüğü sınırlı; amaç, sistem 2028'de tam devreye girmeden önce veri altyapısının oturması.

Tam dönem: 2028 ve sonrası

2028'de başlayan tam dönemde tesislere emisyon tahsisatları dağıtılacak, tahsisatını aşan tesisler piyasadan satın almak zorunda kalacak ve yükümlülüklerini karşılamayanlar için idari yaptırımlar devreye girecek. Yani bugün bir raporlama egzersizi gibi görünen süreç, 2028'den itibaren gerçek bir maliyet kalemine dönüşüyor.

Kimler kapsamda?

Kapsam, belirli eşiklerin üzerinde sera gazı emisyonuna sahip sabit tesisler üzerinden tanımlanıyor; demir-çelik, çimento, elektrik üretimi, rafinaj, gübre, alüminyum ve kağıt gibi enerji yoğun sektörler ilk sırada. Kapsama giren tesislerin sera gazı emisyon izni alması ve MRV döngüsünü işletmesi gerekiyor. Tesisinizin kapsamda olup olmadığını mevzuattaki eşiklere göre teyit etmek, 2026'nın ertelenemez işlerinden.

CBAM bağlantısı: ödenen fiyat düşülebiliyor

TR-ETS'nin ihracatçı için kritik önemi şurada: CBAM mevzuatı, menşe ülkede fiilen ödenen karbon fiyatının CBAM yükümlülüğünden düşülmesine imkân tanıyor. Türkiye'de karbon fiyatı ödemeye başladığınızda, bu tutar AB'deki müşterinizin sizin ürününüz için ödeyeceği CBAM faturasını azaltıyor. Başka bir deyişle: aynı karbon iki kez fiyatlanmıyor — ama bunun için Türkiye'deki ödemenin belgelenebilir ve tesise atfedilebilir olması gerekiyor.

MRV neden şimdiden ciddiye alınmalı?

• Pilot dönem raporları, 2028 tahsisat dağıtımının veri tabanını oluşturacak — bugünkü veri kalitesi, yarınki tahsisatınızı etkileyebilir.
• CBAM için zaten tesis seviyesinde emisyon verisi hazırlamak zorundasınız; TR-ETS MRV'si ile aynı veri altyapısını kullanmak çifte iş yükünü önlüyor.
• Doğrulayıcı kapasitesi sınırlı: herkesin aynı anda doğrulama aradığı dönemde geç kalan, takvim riskine giriyor.
• İzleme planı onayı, veri toplama sistemi ve iç kontrol süreci — hiçbiri son çeyreğe sıkıştırılabilecek işler değil.

Özet: TR-ETS pilot dönemi, cezasız bir prova gibi görünse de aslında 2028 sonrasının maliyet pozisyonunu belirleyen veri yılları. CBAM ile birlikte düşünüldüğünde, emisyon verisini tek altyapıda yönetmek hem uyum maliyetini düşürüyor hem de ihracat rekabetini koruyor.